9 Kasım 2026 Pazartesi

Şule Gürbüz - Ne Yaştadır, Ne Başta - Akıl Yoktur - Olay akışı / Notlar

Şule Gürbüz - Ne Yaştadır, Ne Başta - Akıl Yoktur - Notlar

Mitos boyut Yayınları, 1993

 


Akıl, Ölüm ve Gülünç

Oruç Aruoba

Akıl, olanaklı sınırlarından birisine ulaşınca ölüm ile; bir başkasına ulaşınca da gülünç ile karşılaşır…

 

Akıl kendi alanında tutarlılıkla akıl yürütür ve sonu bulmaya, sona ulaşmaya çalışır.

Ölüm, aklın aydınlatamadığı bir noktada durur.

Akıldışı olan gülünç/saçma, aklın sınırının hemen dışında durarak ona direnir.

Ölüm, bir “son” olarak bilinse de anlam içeriği sunmadığı için en büyük saçmalıktır.

 

Ölüme ve saçmalığa verilen yanıt, yaşamın acısını ve bilincini taşıyan traji-komik bir gülmedir. Bu tavır, ölüme rağmen yaşamın anlamını sahiplenir.

 

Akıl Yoktur, uçurumun kıyısında dans eden bir eserdir.

…

 

Cehennemin sınırları yoktur…

…biz neredeysek, orası cehennemdir,

Ve cehennem neredeyse, biz de hep orada olmak zorundayızdır.

…

 

Birinci Sahne

Karanlık, boş sokak. Duvarın dibinde gözleri eşarpla bağlanmış, kalın giysili, Yaşlı adam söylenir.

Başımdan hiçbir şey geçmiyor. Bu nedenle anlatacak çok şeyim var.

 

Ayak sesleri üzerine Hizmetçi çıkagelir. İkili sohbet eder.

Bakarken yirmi sene; korkarak otuz sene Durur. on sene de çocukluk ... İşte insan ömrü.

 

Sokakta iki kadın (Yaşlı Kadın ve Genç Kız) belirir. Hizmetçi kaçar. Yaşlı Kadın, Yaşlı Adam'a geçmişte ona hizmet etmemiş olmanın pişmanlığını dile getirir ve onu “toz gibi” bulduğunu söyler. Yaşlı Adam ise gözlerini açarsa bakışlarını beğenmeme ihtimalinden korkarak gözünü açmaya yanaşmaz.

 

Hizmetçi geri dönüp kadınlara ne getirdiklerini sorar. Yaşlı Adam'ın “Yorgunken ne yaparsın?” sorusuyla başlayan konuşmada yorgunluk, “kafaüstü düşerken çıkarılan o ses” ve “sağırlaşma/yaşlılık” üzerinden tanımlanır (Yorgunluk, işte, kafaüstü düşerken çıkardığın o sestir. / Bu düşme sesleri arttıkça, insanın kulakları da ağır işitir olur. Kafasındaki gürültüden fırsat bulup da dışarıda söylenenleri bir türlü işitip anlayamaz); düşerken tutunulan dal ve Tanrı'nın “Seni kurtaracağım, ama elindeki o dalı bırak” çağrısı gündeme gelir.

Hizmetçi uzak bir yeri göstererek kadınların dikkatini dağıtır; bu sırada Yaşlı Adam'la birlikte duvarın arasına atlayıp kaçarlar. Kadınlar döndüklerinde ikisini bulamaz; Hizmetçi'nin gösterdiği yöne bakıp peşlerinden koşarlar.

 

İkinci Sahne

Yaşlı Adam gözlerindeki eşarbı boynuna indirip iki katlı eski bir eve girer. Alt katta Birinci Adam, İkinci Adam ve sürekli kaybeden Uğursuz içki içip “21” oynamaktadır.

Yaşlı Adam sessizce üst kata çıkar, bir koltuğa oturup “yorgunluk” halini ve ses tonunu prova eder. Masadaki nesneleri ve fotoğrafları inceler; bir fotoğrafı “Paris” olarak tanımlar ve inandığı için öyle olduğuna karar verir, altında “Constantinople” yazmasına rağmen bunun yanlış yazıldığını söyler (Bir yalan ne kadar sürer? Doğrular uzun mu sürüyor sanki? Bir yalan, ona inandığım süre içinde doğrudur).

Ben de dolmayı bekleyen bir şişeyim, eninde sonunda.

 

Aşağıda para ve saat yüzünden tartışan adamlar çatı katına yönelir; Uğursuz da saklandığı yerden ortaya çıkar. Yaşlı Adam evin dışarıdan verdiği vaadin içerideki “sefalet”le çeliştiğini söyler.

 

Hep birlikte aşağı inip içki içerler. Duvardaki haritada Gelibolu'yu gören Yaşlı Adam'ın sözleri üzerine absürt bir tartışma döner (Ama bu, o an içindir; o anı kurtarmak, zorda kalındığında da bir düş ölüsü gibi raflardan indirip kullanmak, rahatlamak, harcamak içindir. Oraya hiç gidilmeyeceği bilinir).

 

Kapı yumruklanır; Yaşlı Adam'ın çağrısıyla içeri giren Hizmetçi, adamların halinde “sızı” görür, yangın söndürmeye çalıştığını ama “yanmakta olduğunu hatırladığını” söyler. Yaşlı Adam bunu “mutluluk” olarak adlandırıp kapıyı vurarak çıkar.

 

Üçüncü Sahne

Karanlık sokakta duvar dibinde yarı uyuklayan, hırpani bir kadın sızlanmaktadır. Yaşlı Adam ona “olgun” olmadığını söyler; kadın ise ölmediği için olgun olamayacağını öne sürer (Nasıl olgun olabilirim; daha ölmedim ki). Kadın Yaşlı Adam'ı omuzlarından yakalayıp “Doğrula beni - doğru olduğumu söyle” diye haykırır, ardından ağlayıp sokağın başından yeniden yürümesini ve onu görmemiş, unutmuş gibi davranmasını ister.

 

Sokağa sallanarak giren bir Adam görünce Yaşlı Adam yere atlayıp inleyerek rol yapar.

Rolü inandırıcı bulmayan Adam sinirlenip Yaşlı Adam'a bastonuyla vurur. Yaşlı Adam yara bere içinde kaçar.

 

Dördüncü Sahne

Sokak lambasının altında inleyip ağlayan Yaşlı Adam eşarbını çıkarıp gözlerini siler ve cebindeki “Paris” fotoğrafına bakar.

“Ne zaman insanlığa soyunsan, çıplaksın” diyerek yediği bastonları ve beğenilme arzusunu sorgular: Bu yaşa geldim; daha ne kadar bekleyeceğim? Üstelik beklerken de sopa yiyorum.

 

Yaşlı Adam lambanın altında uykuya dalar. Hizmetçi'yi arayan Yaşlı Kadın ve Genç Kız onu bulur. İkili arasında “abla”lık tartışması çıkar; Yaşlı Kadın “abla”nın Latincede “çabuk ölen” anlamına geldiğini ve Genç Kız'ın yüz yaşından sonrası atlanarak aslında 125 yaşında olduğunu söyler. Sırtına tebeşirle “125” yazar ve yazı silinirse öleceğini iddia eder.

 

Gürültüye uyanan Yaşlı Adam, Yaşlı Kadın'ın “Bana üzül” ısrarıyla karşılaşır. Genç Kız sırtındaki yazıyı kontrol ederken sırtüstü düşüp “Yazım silindi... öldüm ben” diyerek hareketsiz yatar (Öldüm; ama sizi duyuyorum). Yaşlı Kadın ve Yaşlı Adam onun “öldüğünü” tartışır.

 

Hizmetçi, gözünün önünde birinin ölmesini kendi acılarına yorabileceği için memnuniyet duyar; ancak kalbinin attığını fark ederler. Ölü mü diri mi olduğuna karar vermek için Yaşlı Adam para atar; Genç Kız parayı kapıp “beni kuyuya atacaksınız” korkusuyla kaçar.

 

Beşinci Sahne

Şafak vaktinde, sokak ortasındaki bir tahta masada Yaşlı Adam, Hizmetçi ve Yaşlı Kadın oturur.

Yaşlı Kadın'ın “budala” sayılma ihtimali üzerinden budalalığın bulaşıcılığı ve dengesizliği tartışılır.

 

Yaşlı Adam arkadaşının hediye ettiği hırkayı “mankenliğini yapmak”la açıklar. Ardından Yaşlı Adam, evde okunan bir şiirle manava gitmenin absürtlüğünü (“kıvırcık saçlı” diye marul istemek) anlatır.

 

Yaşlı Adam eşarbını bağlayıp masaya kapanır ve zamanı kemirerek kıvrandıklarını söyler.

Yaşlı Kadın'ın “her şey kafamızda” çıkışı üzerine Yaşlı Adam ve Hizmetçi, “beter olmak” ile “hayat” arasındaki özdeşliği ve huzursuzluğun/kalpazanlığın doğasını konuşur. Yaşlı Kadın ve Hizmetçi uykuya dalarken Yaşlı Adam eşarbı çıkarıp “Görmenin tek iyi yanı, 'Gördüm, görüyorum' demek - ne gördüğün değil” diyerek yürümeye başlar.

 

Altıncı Sahne

Yarı aydınlık, serin havada yürüyen Yaşlı Adam, sabahçı kahvesinin önünde oturan eski sevgilisi Kadın'la karşılaşır. Yaşlı Adam eski sevgililerle içtenlik numarasından nefret ettiğini ve bıçaklanmaları gerektiğini söyler; Kadın da çantasından büyük bir bıçak çıkarır.

 

Kadın, Yaşlı Adam'ın kafasındaki sahneleri kendisinde bulamadığını ve içindeki “asit”in/yangının akması için kendisini anlamayacak, hırpalayacak birini aradığını anlatır (Beni yaraladığın bir yerimden içimdeki asit dışarı akacak, ben de belki biraz soluk alacağım. Sen beni yendikçe, benim kendimi yenmeme gerek kalmayacak). Ardından Yaşlı Adam'ın kulağını ısırır ve hızlıca uzaklaşır.

 

Yalnız kalan Yaşlı Adam radyoda istediği şarkıyı bulamaz; cebinden kaset çıkarıp Rusça bir şarkı açar. Dilini anlamadığı için şarkının kendi ruhuna ve acısına tam oturan dizeler söylediğini hayal ederek bundan büyük bir doğruluk ve haz duyar: Anlamayınca ne hoş. Anlamayınca her şey ne hoş.

 

Yedinci Sahne

Hizmetçi gerçek balık avlamadığını, herkesin bildiği balığa razı olmanın zorluğunu ve bir şeyi bulmanın da boşluk/uçurum yarattığını anlatır; hayallerin ve sahte ile gerçeğin ayırt edilemezliğini vurgular. Yaşlı Kadın ona “farkı yok” diyerek karşılık verince öfkelenip Hizmetçi'yi sarsar; Hizmetçi kaçıp gider.

 

Yaşlı Kadın'ın karşısına Anne ve yanındaki Çocuk oturur.

On beş yaşındaki çocuğun yalnızca “Anne” diyebildiğini söylerler. Anne ve Çocuk kalkıp gider.

 

Yaşlı Adam birden Yaşlı Kadın'a sarılıp “Anne, anne...” diye seslenir; Yaşlı Kadın da “Yavrum...” diyerek karşılık verir. Becermediğini, yenildiğini, kaybolduğunu, boğulduğunu ve ne istediğini bilmediğini söyleyen Yaşlı Adam'a Yaşlı Kadın; istememeyi, bilmemeyi ve ne istediğini hiç bilmemeyi öğütler.

Bilme oğlum, bilme - ne istediğini hiç bilme. Bunu bilirsen, hayatın boyunca bileceğin tek şey bu olur.

…


Hiç yorum yok:

Yorum Gönder