Alpay Kabacalı - Yaşar Kemal - Notlar

Alpay Kabacalı - Yaşar Kemal - Notlar

Çağımızın Büyük Romancısı

Tüyap Yayınları, 1992

 

Yaşamı ve Yapıtları

Kemal Sadık Göğceli, Ekim 1923'te Adana'nın Osmaniye ilçesine bağlı Hemite (Gökçedam) köyünde, Van'dan Çukurova'ya göç etmiş Türkmen-Kürt kökenli bir ailede doğdu. Dört buçuk yaşındayken babası öldürüldükten sonra bölgedeki halk ozanlarından etkilenerek saz çalmaya, türkü ve şiir söylemeye başladı. İlköğrenimini Burhanlı ve Kadirli okullarında tamamladı; Adana Ortaokulu son sınıfından ayrıldı. Fabrika işçiliği, Ramazanoğlu Kitaplığı'nda memurluk, ayakkabıcı çıraklığı, öğretmenlik, ırgatlık, amelebaşılık ve arzuhalcilik yaptı. Şiirleri Görüşler, Ülkü, Kovan, Millet, Beşpınar dergilerinde yayımlandı. Derlediği ağıtların bir bölümü 1941'de Adana Halkevi Yayınları arasında Ağıtlar I adıyla basıldı.

 

İkinci Dünya Savaşı yıllarında Adana'ya sürgün edilen Arif ve Abidin Dino ile tanışması sanat yaşamında belirleyici oldu. İlk hikayesi "Pis Hikaye"yi 1946'da Kayseri'de askerlik yaparken yazdı. 1948'de Kadirli'de pirinç tarlalarında su bekçiliği yaparken "Bebek" ve "Dükkancı" hikayelerini tamamladı.

İlk romanı Demir Çarık (1949) polis baskınları sırasında kayboldu. Sol görüşleri nedeniyle sürekli karakollara çağrıldı, gözaltına alındı ve baskı gördü. İstanbul'a giderek Havagazı Şirketi'nde sayaç okuma görevlisi olarak çalıştı. 1951'de Hüyükteki Nar Ağacı romanını bitirdi.

 

1951'de yeniden İstanbul'a giderek Cumhuriyet gazetesinin Yurt Haberleri Servisi'nde çalışmaya başladı ve baskılar nedeniyle "Yaşar Kemal" adını kullanmaya başladı. Doğu Anadolu röportajları ve "Dünyanın En Büyük Çiftliğinde Yedi Gün" yazı dizisiyle geniş ilgi uyandırarak Gazeteciler Cemiyeti Başarı Armağanı'nı kazandı. İlk hikaye kitabı Sarı Sıcak 1952'de, Varlık Roman Armağanı'nı kazanan ilk romanı İnce Memed I 1955'te basıldı. Bunu Teneke (1955), Yanan Ormanlarda 50 Gün (1955), Çukurova Yana Yana (1955), Peri Bacaları (1957) izledi. Dağın Öte Yüzü üçlemesinin ilk kitabı Ortadirek 1960'ta, ikincisi Yer Demir Gök Bakır 1963'te yayımlandı. Yön, Ant, Yeni Halkçı gazetelerinde köşe yazıları yazdı; Türkiye İşçi Partisi'nde (1963-69) etkin görevler üstlendi. Türkiye Yazarlar Sendikası (1974-75) ve PEN Yazarlar Derneği (1990-91) kurucu başkanlığına seçildi.

 

Don Kişot romanını inceleyerek roman yazmasını öğütleyen Arif Dino ve Fransız klasiklerini okutan Güzin Dino ile sürdürülen edebiyat ortamına Orhan Kemal de katılmış, böylece "Adana Okulu" oluşmuştur.

 

Yaşar Kemal'in yayımlanan tüm yapıtları

• Ağıtlar (Derleme, 1943; Derleme-İnceleme, 1992)
• Sarı Sıcak (Hikayeler, 1952)
• İnce Memed I (Roman, 1955)
• Teneke (Uzun hikaye, 1955)
• Yanan Ormanlarda 50 Gün (Röportajlar, 1955)
• Çukurova Yana Yana (Röportajlar, 1955)
• Peri Bacaları (Röportajlar, 1957)
• Ortadirek (Dağın Öte Yüzü 1, Roman, 1960)
• Taş Çatlasa (Yazılar, 1961)
• Bütün Hikayeler (1962)
• Yer Demir Gök Bakır (Dağın Öte Yüzü 2, Roman, 1963)
• Üç Anadolu Efsanesi (Efsane/Destan, 1967)
• Ölmez Otu (Dağın Öte Yüzü 3, Roman, 1968)
• İnce Memed II (Roman, 1969)
• Ağrıdağı Efsanesi (Roman, 1970)
• Bu Diyar Baştan Başa (Röportajlar, 1971)
• Binboğalar Efsanesi (Roman, 1971)
• Çakırcalı Efe (Roman, 1972)
• Demirciler Çarşısı Cinayeti (Akçasazın Ağaları 1, Roman, 1973)
• Bir Bulut Kaynıyor (Röportajlar, 1974)
• Baldaki Tuz (Yazılar, 1974, Haz. Alpay Kabacalı)
• Yusufcuk Yusuf (Akçasazın Ağaları 2, Roman, 1975)
• Al Gözüm Seyreyle Salih (Roman, 1976)
• Yılanı Öldürseler (Roman, 1976)
• Filler Sultanı ile Kırmızı Sakallı Topal Karınca (Çocuk romanı, 1977)
• Kuşlar da Gitti (Roman, 1978)
• Allah'ın Askerleri (Röportajlar, 1978)
• Gökyüzü Mavi Kaldı (Halk edebiyatından seçmeler, 1978, S. Eyuboğlu ile)
• Deniz Küstü (Roman, 1978)
• Ağacın Çürüğü (Yazılar-Konuşmalar, 1980, Haz. Alpay Kabacalı)
• Yağmurcuk Kuşu (Kimsecik 1, Roman, 1980)
• Hüyükteki Nar Ağacı (Roman, 1982)
• İnce Memed III (Roman, 1984)
• Kale Kapısı (Kimsecik 2, Roman, 1985)
• İnce Memed IV (Roman, 1987)
• Kanın Sesi (Kimsecik 3, Roman, 1991)
• Alain Bosquet ile Konuşmalar (Söyleşi, Paris 1992, Çev. Altan Gökalp)

 

Del Duca Ödülü Konuşması (Yaşar Kemal, 14 Ekim 1982)

…Yoksulluk, insanoğlunun başına gelen en büyük felakettir; yoksulluğa karşı savaşımı amaç belledim. Bir tek insanın mutsuzluğu bile bütün insanların mutsuzluğudur... İşkence, savaş, yoksulluk, sömürü insanlık suçlarıdır.

Söz sanatlarını kötülüğe karşı koyabilecek, insanın yüceliğine varabilecek, insanoğlunu anlayabileceğimiz en etkili araç sayıyorum... İnsan sevgisizse boş kovan olur.

 

Sanatı ve Yapıtları Üzerine Yazılanlardan Seçmeler

Robert Kanters (Le Figaro): "Yirmi beş, otuz yüzyıl sonra Yunanlı ozan (Homeros) susmuş ve söz sırası Truvalı ozana (Yaşar Kemal'e) geçmiş."

 

Alain Bosquet (Magazine Littéraire): "Yaşar Kemal, yurdu ve Orta Doğu'nun tartışılmaz sesi olmuştur. O bize Homeros'la Eugène Sue arasındaki köprülerin daha yıkılmadığını gösteriyor."

 

Yaşar Kemal'in Romanları (Raymond Williams): Romanı "toplumun kişisel açıdan, kişilerin de toplumsal açıdan görüldüğü yazı türü" olarak tanımlayan Williams, çağdaş romancı olarak ilk akla gelen ismin Yaşar Kemal olduğunu ifade eder. Ortadirek'teki yolculuğu Galler tarihiyle ve dünya yoksullarının zorunlu hareketliliğiyle kıyaslar.

 

Yaşar Kemal'in Yörük Kilimindeki Nakışlar (Pertev Naili Boratav): Anlatı geleneğine bağlı kalarak eski motiflere kendi yaratması olan yeni nakışlar ve renkler kattığını belirtir. Anlattığı hikayelere bir masal anlatıcısı gibi içtenlikle inandığını vurgular.

 

Yaşamı, Sanatı Yapıtları Üzerine Kendi Açıklama ve Görüşleri

Romancılığının Altyapısı ve İlk Çalışmalar

Karacaoğlan, Dadaloğlu ve Çukurova destancılarının yanında Balzac, Tolstoy, Çehov, Stendhal, Dostoyevski, Rimbaud, Nâzım Hikmet, Orhan Veli ve Sait Faik özümlenmiştir. Hem Türkçe hem Kürtçe destan ve şiir birikiminin içinde büyümüştür. Ramazanoğlu Kitaplığı'nda klasikleri okumuştur. İlk hikayesi "Pis Hikaye"yi 1946'da "Bebek"i 1948'de yazmıştır. 1949'da yazdığı roman polis aramalarında kaybolmuştur.

 

Kadirli'de pirinç tarlalarında su bekçiliği yaparken Savrun çayının her kıvrımını, doğadaki her çiçeği, böceği, kuşu ve uğur böceğini gözlemlemiştir. İda Dağı'nda İlyada sularının kaynağını aramıştır.

 

Çukurova sadece doğduğu yer değil, yeniden yarattığı "romanının vatanı"dır. Dünyanın herhangi bir yerinde gördüğü insan psikolojisini Çukurova koşullarına taşır. Beş yıl yaya gezerek ağıtlar, tekerlemeler ve destanlar derlemiştir. Yazılı roman dili oluştururken sözlü edebiyatın anlatım olanaklarından beslenmiştir. Halk dilinin canlı üretkenliğine dikkat çeker (traktör, radyo üzerine halkın ürettiği sözcükler).

 

Sevdiği Yazarlar

Don Kişot: El kitabıdır.

Stendhal: Anlatımda en büyük yenilikçidir.

Faulkner: Çağımızın en büyük epik ustasıdır.

 

Ortadirek: İnsanın direncini alegorize eder.

Yer Demir Gök Bakır: Sıkışan insanların kolektif mit dünyası yaratıp sığınmasıdır.

Ölmez Otu: Bireyin (Memidik) kendi düş dünyasını yaratıp sığınmasıdır.

 

Yaşar Kemal'le Söyleşi

"Zilli Kurt"

Anadolu'da koyun damına giren kurdu yakalayıp öldürmeyip boğazına zil takarak açlığa mahkûm etme geleneğidir. Muhalif tutumu nedeniyle işten çıkartılması, jandarma ve polisin takibiyle toplumsal yaşamda tecrit edilmesini "zilli kurt yaşamı" olarak tanımlar.

Bu dünyaya çok şükür geldik.

 

Yapıtlarından Örnekler

…

 

Röportajlardan Parçalar

Atatürk'ten sonra, benim üye olmam, benim için ne büyük bir şereftir (Mark Twain Cemiyeti fahri üyeliği). Bir milletin yetiştirdiği en büyük çocuğu ile, o milletin kendi halinde bir küçük hikayecisinin Amerika’da bir cemiyette buluşmaları küçük hikayeci için ne bulunmaz şerefli bir fırsattır. (17.5.1953)

…

 

Bundan sonra insanlık değeri, çağımızdaki kişilik değerleri bir tek şeyle ölçülecektir, o da bir ulusun, bir değerin, bir kişinin barışa ne kadar yardım ettiğiyle, savaşa silahlanmaya ne kadar düşman olduğuyla...

…